Oryginalny artykuł naukowy

Turning “Polish Boxes into German Houses”: On the Transformations of Architecture in Poland during the Second World War as Exemplified by the Changing Design of the Zajdensznir Tenement in Radom

2018, 28

Jakub Frejtag

DOI

10.5604/01.3001.0013.3345

Data publikacji

06.08.2019

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

nauki o sztuce

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 10 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:29

Liczba pobrań:1

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

The issue of construction projects conducted by the Germans in occupied Poland is researched with increasing frequency by both historians and historians of architecture. One of the reasons for this is certainly the exceptional role of the works of architecture as historical documents that constitute a tangible reflection of the historical moment in which they were constructed. When viewed from this perspective, the case of one of Radom tenements acquires an almost symbolic significance. The Functionalist building was designed by the Lvov engineer Artur Haskler for Mr Hersz Zajdensznir and his wife, Róża; its construction began shortly before the outbreak of the Second World War. It was intended to compete one quarter of the most prestigious sections of Radom’s city centre. The works were interrupted after the Nazi Germany invaded Poland. Both the architect and the owners of the tenement were Jews, which radically altered their position. The fate of Mr and Mrs Zajdensznir remains unknown. Haskler, who had been involved in the construction of the telecommunication network, which had begun in 1939 and was still unfinished, was allowed to stay outside the ghetto until the completion of the relevant works. In addition, he was ordered to alter the design of the Zajdensznir house, which was already under construction, so that it could be used as quarters for the staff of the German Postal Services East. The architect entirely changed the concept for his design. The original Functionalist form, representing a type of architecture not condoned by the Nazi authorities, was altered in keeping with the principles of Heimatschutzarchitektur; the building acquired a much more conservative form inspired by traditional architecture. The arrangement of the interiors was altered as well, attesting to the fact that Haskler had familiarised himself with the German norms regarding residential construction. The residence of the staff of the German Postal Services East, together with other edifices built in Radom by the Germans during the Second World War, as well as the very history of its construction, constitute a telling testimony to the history of the era. In the context of the urban design of Radom’s city centre, these edifices are valuable as historical monuments and they certainly enhance it as an original urban structure with successive morphogenetic units discernible with remarkable clarity.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Architektura i Budownictwo, 1937, 12, no. 6.

Archiwum Państwowe w Radomiu, Akta Miasta Radomia, Dokumentacja Techniczna.

Archiwum Państwowe w Radomiu, Zbiór map i planów.

Blümm, A., “Entartete Baukunst?” Zum Umgang mit dem Neuen Bauen 1933–1945, Munich, 2013.

Bohdanova, J. “Osiedla, kamienice i mieszkania nowoczesnego Lwowa”, in: Lwów. Miasto, architektura, modernizm, eds. B. Cherkes, A. Szczerski, Wrocław, 2016, pp. 133–170.

Bolanowski, T., Architektura okupowanej Łodzi. Niemieckie plany przebudowy miasta, Łódź, 2013.

Cielątkowska, R., Architektura i urbanistyka Lwowa II Rzeczypospolitej, Zblewo, 1998.

Cohen, J.-L., Architecture in Uniform: Designing and Building for the Second World War, Montréal– Paris 2011.

Dylewski, A., Historia kolei w Polsce, Warsaw, 2012.

Egli, E., Geschichte des Städtebaues, vol. I–III, Zürich–Stuttgart, 1959–1965.

Franecki, J. “Radom w okresie II wojny światowej 1939–1945”, in: Radom. Dzieje miasta w XIX i XX wieku, ed. S. Witkowski, Warsaw, 1985, pp. 274–319.

Grzeszczuk-Brendel, H., “Architektoniczne dokonania III Rzeszy na terenie Poznania”, Kronika Miasta Poznania, 2009, no. 2, pp. 253–270.

Grzeszczuk-Brendel, H., “Faszystowska działalność mieszkaniowa na Dębcu”, Kronika Miasta Poznania, 2004, no. 1, pp. 321–332.

Grzeszczuk-Brendel, H., “Kolonia niemieckich domków drewnianych przy ul. Szydłowskiej”, Kronika Miasta Poznania, 2008, no. 4, pp. 266–275.

Grzeszczuk-Brendel, H., Miasto do mieszkania. Zagadnienia reformy mieszkaniowej na przełomie XIX i XX wieku i jej wprowadzanie w Poznaniu w pierwszej połowie XX wieku, Poznań, 2012.

Gutkind, E., International History of City Development, vol. VII: Urban Development in East- Central Europe: Poland, Czechoslovakia and Hungary, New York, 1972.

Gutschow, N., Ordnungswahn. Architekten Planen im “eingedeutschen Osten” 1939–1945, Berlin, 2001.

Gutschow, N., Klain, B., Zagłada i utopia. Urbanistyka Warszawy w latach 1939–1945, Warsaw, 1995.

Kalinowski, W., ed., Architektura i urbanistyka Radomia, Lublin, 1979.

Kalinowski, W., ed., Miasta historyczne, Warsaw, 1986.

Kalinowski, W., Zarys historii budowy miast w Polsce do połowy XIX wieku, Toruń, 1966.

Księga adresowa Małopolski. Lwów, Stanisławów, Tarnopol. Z informatorem m. stoł. Warszawy, województwa krakowskiego, łódzkiego, pomorskiego, poznańskiego i śląskiego, 1935/1936, Cracow–Lvov, 1936.

Kudła, M., “Edmund Sułkowski ‘Dąb’ ”, in: Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego, https://www.1944.pl/archiwum-historii-mowionej/edmund-sulkowski,2220.html.

Lewicki, J., “Architektura mieszkaniowa”, in: Lwów. Miasto, architektura, modernizm, ed. B. Cherkes, A. Szczerski, Wrocław, 2016, pp. 89–132.

“Lista Ofiar Cywilnych”, in: Muzeum Powstania Warszawskiego, https://www.1944.pl/ofiarycywilne,ord,imie,0,strona,168.html.

Nadolny, A., “Zamość w planach urbanistycznych w XX wieku”, Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura i Urbanistyka, 2008, fasc. 16, pp. 19–27.

Neufert, E., Bauentwurfslehre, Berlin, 1940.

Ochęduszko, R., “Hitlerowska przebudowa gmachu Towarzystwa Ubezpieczeniowego ‘Feniks’ w Krakowie”, in: Mecenat artystyczny a oblicze miasta. Materiały LVI Ogólnopolskiej Sesji Naukowej Stowarzyszenia Historyków Sztuki Kraków 8–10 XI 2007, ed. D. Nowacki, Cracow, 2008, pp. 303–316.

Paradowska, A., “ ‘Niedoszły Himmlerstadt’. O niemieckich planach przebudowy Zamościa i Zamojszczyzny”, Quart. Kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, 2017, no. 1–2, pp. 58–77.

Paradowska, A., “ ‘Wyjątkowe zadania’ na ‘nowym niemieckim Wschodzie’. Nazistowska urbanistyka i architektura w Kraju Warty jako element okupacji polskich terenów pod- czas drugiej wojny światowej”, in: “Fikcyjna rzeczywistość”. Codzienność, światy przeżywane i pamięć niemieckiej okupacji w Polsce, eds. R. Traba, K. Woniak, A. Wolff-Powęska, Warsaw–Berlin, 2016, pp. 135–160.

Piątkowski, S., Radom w latach wojny i okupacji niemieckiej (1939–1945), Lublin–Warsaw, 2018.

“Polnische ‘Kiste’ wird deutsches Heim”, Litzmannstädter Zeitung, 4 Dec. 1941.

Pszczółkowski, M., Architektura użyteczności publicznej II Rzeczypospolitej 1918–1939. Forma i styl, Łódź, 2014.

Purchla, J., “Hubert Ritter i hitlerowskie wizje Krakowa”, Rocznik Krakowski, 2005, vol. 71, pp. 159-187.

Rytlowa, J., “Rodzina Topińskich”, in: Polin. Polscy Sprawiedliwi, Jan. 2010, https://sprawiedliwi.org.pl/pl/historie-pomocy/historia-pomocy-rodzina-topinskich.

Schwendemann, H., Dietsche, W., Górczyńska-Przybyłowicz, B., Hitlers Schloss. Die “Führerresidenz” in Posen, Berlin, 2003.

Setkiewicz, P. “Niemieckie plany przebudowy Oświęcimia”, Osviecimensis. Kroniki Zamkowe, 2015, no. 3, pp. 21–39.

Sprawozdanie Czytelni Akademickiej we Lwowie za rok akademicki 1903/4, Lvov, 1904.

Teut, A., Architektur im Dritten Reich 1933–1945, Frankfurt am Main–Berlin, 1967.

“Topiński Family”, in: Yad Vashem. The World Holocaust Remembrance Center. The Righteous Among The Nations, http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=en&ite mId=5659930.

Żukowska, A., “Modernistyczny budynek w Radomiu zabytkiem”, in: Mazowiecki Woje- wódzki Konserwator Zabytków. Delegatura w Radomiu, https://www.mwkz.pl/archiwumaktualnosci-lista/1134-modernistyczny-budynek-w-radomiu-zabytkiem.