Oryginalny artykuł naukowy

Modernity and Compromise: The Church of St. Michael the Archangel in Warsaw and its Designer Władysław Pieńkowski

2018, 28

Wojciech M. Głowacki

DOI

10.5604/01.3001.0013.3356

Data publikacji

06.08.2019

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

nauki o sztuce

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 6 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:74

Liczba pobrań:1

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Despite the considerable influence he exerted on post-war church architecture in Poland, the designer Władysław Pieńkowski (1907–1991) is today an altogether forgotten figure. The current paper outlines his biography and his early oeuvre; this is because his experience in designing office blocks and industrial plants gained while working under the supervision of the most outstanding Polish architects of the mid-20th century, was to be of key importance to his later, independent designs for ecclesiastical buildings. The paper focuses on a particularly important work, one which in many ways constitutes a breakthrough in the architect’s career, namely the church of St. Michael the Archangel in the Mokotów district of Warsaw. This was the first entirely new church to be erected in the capital of Poland after the year 1945. Its construction depended on the dynamic changes in the balance of political forces. The church could be built owing to the support of the PAX Association circle, including the direct involvement of Bolesław Piasecki. In spite of their patronage, however, construction works were repeatedly halted and extended over several years, and the architectural design had to be reworked. The paper contains an analysis of three fundamental designs for the church, now held in the St. Michael the Archangel parish archive and in the architect’s records preserved by his heirs. The first design dates from the period of 1948/9–1951, the subsequent one from the year 1954, and the final one from 1956–1961. The evolution of the design moved from the initial continuation of forms typical of the pre-war Modernised Revivalism, through a peculiar reference to Socialist Realism, to rigorous Modernism. The church of St. Michael the Archangel became Pieńkowski’s testing ground; there, he tried out several solutions which he would consistently utilise in the subsequent years of his career, e.g. the large-scale application of prefabricated elements in both the construction and the decoration of the edifice. The construction of this church was concurrent with important events of a political (the Thaw) and religious nature (the Second Vatican Council). Tracing the history of the design for the Warsaw church and clarifying its connections with contemporaneous church architecture in Poland and in Western Europe made it possible to present the key problems faced by the Polish designers of ecclesiastical architecture in the first decades of the People’s Republic of Poland.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Abram, J., Auguste Perret, Paris, 2013.

Barucki, T., Pietraszek, S., eds., Ogólnopolska Narada Architektów, Warsaw, 1956.

Basista, A., Betonowe dziedzictwo: architektura w Polsce czasów komunizmu, Warsaw, 2001.

Blanchet, C., Vérot, P., Architecture et arts sacrés depuis 1945 à nos jours, Paris, 2015.

Bliziński, K., Informator parafji św. Michała w Warszawie, Warsaw 1935.

Błaszczyk, D., Juliusz Żórawski. Przerwane dzieło modernizmu, Warsaw, 2010.

Boniecki, A., Budowa kościołów w diecezji przemyskiej, Paris, 1980.

Bukowski, M., ed., Kościoły w Polsce odbudowane i wybudowane 1945–1965, Warsaw, 1966.

Burno, F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczypospolitej, Warsaw, 2012.

Caruso, A., Thomas, H., eds., Rudolf Schwarz and the Monumental Order of Things, Zurich, 2016.

Cichońska, I., Popera, K., Snopek, K., Architektura VII Dnia, Wrocław 2016.

Chrzanowski, T., “Władysław Pieńkowski i jego kościoły”, cutting from an unidentified newspaper, the Pieńkowski family archive.

Czapelski, M., Bohdan Pniewski – warszawski architekt XX wieku, Warsaw, 2008.

Czapelski, M., “A House from a Factory: Polish Architects and Prefabricated Residential Housing in the 1950s”, Ikonotheka, 2013, 24, pp. 156–159.

Designs of the Church of St. Michael the Archangel in Warsaw in the archive of the parish of St. Michael the Archangel.

Designs of the Church of St. Michael the Archangel in Warsaw in the Pieńkowski family archive.

Dunin, L., Podziemia kościołów starej Warszawy: archikatedra Św. Jana, kościół N.M.P. Łaskawej, Warsaw, 1957.

Gierlasiński, J., Organizacja struktur kościoła katolickiego na terenie obecnej archidiecezji szczecińskokamieńskiej w latach 1945–1989. Problematyka odbudowy obiektów sakralnych ze zniszczeń wojennych i powojennych, Toruń, 2017.

Gryz, R., Pozwolić czy nie? Władze PRL wobec budownictwa katolickich obiektów sakralnych w latach 1971–1980, Kielce, 2007.

Guardini, R., The Essential Guardini: An Anthology of the Writings of Romano Guardini, ed. H. R. Kuehn, Chicago, 1997.

Interview with Sylwester Szefer, recording in the Pieńkowski family archive.

Janocha, M., Budowle sakralne projektu Władysława Pieńkowskiego z lat 1935–1982, unpublished typescript, MA thesis, UKSW Library, Warsaw, 1982.

Kucza-Kuczyński, K., Mroczek, A. A., Nowe kościoły w Polsce, Warsaw, 1991.

Kurjer Warszawski, 1853, no. 235 (9 September), p. 1.

L’Architecture d’aujourd’hui, 1949, 27, p. LXXIII.

Leśniakowska, M., Architektura w Warszawie 1945–1965, Warsaw, 2003.

Majdowski, A., Kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny na Mokotowie, Warsaw, 1994.

Majdowski, A., “Piśmiennictwo do stanu badań nad architekturą sakralną w Polsce”, Nasza Przeszłość, 2006, 106, pp. 283–293.

Majdowski, A., “Wzorce stylistyczno-kompozycyjne przedsoborowych kościołów w Polsce 1945–1965”, in: Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni: architektura lat międzywojennych i jej ochrona, ed. R. Hirsch et al., Gdynia, 2009, pp. 97–106.

Majdowski, A., Jastrzębska-Puzowska, I., Gierlasiński, J., Inwestycje sakralne i architektura powojennych kościołów w Polsce. Metodologia i zarys problematyki badawczej, Toruń, 2009.

Mętrak, K., Budownictwo sakralne w Warszawie w czasach PRL (1945-1981) [Ecclesiastical buildings in Warsaw during PRL (1945-1981)], unpublished typescript, MA thesis, UW Library, Warsaw, 2018.

Nyga, J., Architektura sakralna a ruch odnowy liturgicznej na przykładzie obiektów diecezji katowickiej, Katowice, 1990.

Olszewski, A. K., “Próba typologii współczesnych kościołów w Polsce”, in: Sztuka i sacrum, ed. N. Cieślińska, Cracow, 1989, pp. 85–105.

Pieńkowski, W., Dyspozycja projektu wnętrza kościoła św. Michała w Warszawie, Ms. in the Pieńkowski family archive.

Pieńkowski, W., “Elementy funkcjonalne wnętrza kościoła”, in: Budowa i konserwacja kościołów. Poradnik-vademecum, Warsaw, 1981, pp. 115–138.

Rosier-Siedlecka CR, M. E., “Odpowiedź przestrzenna na nowe założenia liturgii i duszpasterstwa. Przegląd nowych kościołów Europy zachodniej”, in: Sztuka i sacrum, ed. N. Cieślińska, Cracow, 1989, pp. 74–80.

Słowo Powszechne, 1966 (?), a cutting in the Pieńkowski family archive.

Smoła, M., Mościce. Kościół i ludzie: dzieje parafii pw. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski, Tarnów, 2011.

Szefer, T. P., Nowa architektura polska. Diariusz lat 1971–75, Warsaw, 1979.

Szymański, A. J., Historia Parafii Św. Michała Archanioła w Warszawie, http://digital.fides.org. pl/dlibra/docmetadata?id=720&dirds=1&tab=1, 2007.

Wąs, C., “Budownictwo kościołów w Polsce po II wojnie światowej. Próba syntezy uwarunkowań politycznych”, Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, 2005, no. 3, pp. 365–386.

Wit, Z., “Wymogi liturgiczno-prawne wyposażenia kościoła”, Ateneum Kapłańskie, 1989, no. 113, pp. 236–238.

Wróbel, R., Nowe kościoły w diecezji łódzkiej 1945–1989. Uwarunkowania i klasyfikacja rzymskokatolickiej architektury sakralnej, Łódź, 2005.

Voigt, W., Flagge, I., eds., Dominikus Böhm 1880–1955, Tübingen, 2005.

Tomaszewski, A. S., ed., Kościoły Warszawy w odbudowie, Warsaw, 1956.