Modernist Architecture in Illustrative Art for Children and Teenagers in the People’s Republic of Poland
2018, 28
University of Gdańsk, Institute of Art History
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 19 MB
Liczba wyświetleń:37
Liczba pobrań:21
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Books and periodicals for children and teenagers constituted an important instrument of education and also social persuasion in the People’s Republic of Poland. In such publications, illustrations played a crucial role. Printed in several dozen or even several hundred thousand copies, such publications circulated among great numbers of young readers, therefore becoming a very effective medium for disseminating certain desired views. There can be no doubt that the messages directed at the youth largely reflected the opinions held by the adult section of the society: the authors and the people ordering and authorising the publication. The numerous topics presented in a form suitable for young readers included architecture. The nature of architecture-related themes was varied indeed; at times architecture (historical or contemporary) appeared in the foreground, but most often depictions of buildings served only as a visual backdrop for the narrated story. However, even presented in the background, the forms of architecture chosen by illustrators were not received indifferently by the readers, since they conveyed a certain model imagery of houses, flats, housing estates, or entire cities. Since such images were published by the thousand, a thorough analysis of the issue would not fit the spatial constraints of a single article. The aim of the text is, therefore, restricted to identifying the possibility for expanding the source material for studies on architectural culture; it focuses on a single theme, namely the methods in which publications for children and young readers issued in communist Poland presented, and often even propagated, modernist architecture. Due to the choice of the subject matter, the article mainly concentrates on the period of the post-Stalinist Thaw when modern forms gained a true monopoly in Polish architecture. The tendencies observable in architectural theory and practice at the time were reflected with considerable fidelity in publications for young audiences. Popular images included the vision of a modern metropolis with heavy pedestrian and automobile traffic, full of high-rise buildings, lit by lamps and neon lights after dark. Depictions of modernist housing estates with blocks of flats, as well as modern schools or playgrounds were equally common. The message conveyed by such imagery may easily be summarised by the title of one of the children’s rhymes analysed above, namely Nasz dom [Our home]. Both the texts and the visual depictions of the day constructed a vision in which modernist architecture became the natural habitat of contemporary people. The present article describes numerous depictions which corroborate such an interpretation of the phenomenon under analysis.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Aksyonova, A., Iryska, trans. J. Lewandowska, Warsaw, 1967.
Aleksandrzak, S., Obrazki, Warsaw, 1952.
Aleksin, A., Bardzo straszna historia, czyli powieść detektywistyczna, którą napisał Alik Detkin, trans. I. Piotrowska, Warsaw, 1970.
Badalska, W., “Kwiaty dla Warszawy”, Świerszczyk, 1971, no. 3, p. 40.
Badalska, W., “Na spacerze”, Świerszczyk, 1961, no. 3, pp. 40–41.
Bechlerowa, H., Zajączek z rozbitego lusterka, Warsaw, 1961.
Bechlerowa, H., Zajączek z rozbitego lusterka, Warsaw, 1972 (2nd edition).
Bełza, W., Kto ty jesteś? Polak mały!, Warsaw, 1974.
Blachowski, A., Trzeciak, P., Polska, Twoja Ojczyzna, Warsaw, 1969.
Boglar, K., Wiercipiętek, Warsaw, 1969.
Borg, I., Niezwykły dzień Agnieszki, trans. T. Chłapowska, Warsaw, 1969.
Brzechwa, J., Kaczka dziwaczka, Warsaw, 1953 (3rd edition).
Burakowska, E., Elektroniczny detektyw, Warsaw, 1977.
Burakowska, E., Stara latarnia, Warsaw, 1974.
Burgess, A., The Artful Propaganda of Soviet Children’s Literature, https://www.atlasobscura. com/articles/soviet-childrens-books-propaganda.
Chotomska, W., “Abecadło warszawskie”, Świerszczyk, 1956/1957, no. 4, p. 57.
Chotomska, W., Abecadło warszawskie, Warsaw, [1973].
Chotomska, W., Krakowskie abecadło, Warsaw, 1962.
Chotomska, W., Leonek i lew, Warsaw, 1976.
Chotomska, W., Od rzeczy do rzeczy, Warsaw, 1969.
Chotomska, W., Od rzeczy do rzeczy, Warsaw, 1976 (2nd edition).
Chotomska, W., “Pan Motorek”, Świerszczyk, 1960, no. 46 p. 736.
Chudy, T., “Dom, w którym mieszkasz”, Świerszczyk, 1973, no. 30, p. 468.
DS, Ukazał się reprint „Elementarza” z 1957 roku, https://wiadomosci.onet.pl/ukazal-sie-reprint-elementarza-z-1957-roku/wml9x, published on 12 March 2003.
“Dworzec jak w baśni”, Płomyczek, 1976, no. 1, pp. 35–37.
Falski, M., Elementarz, Warsaw, 1957.
Falski, M., Elementarz, Warsaw, 1974.
Falski, M., Przewodnik metodyczny do elementarza i ćwiczeń elementarzowych, Warsaw, 1963.
Ficowski, J., Tęcza na niedzielę, Warsaw, 1971.
Forty, A., Words and Buildings. A Vocabulary of Modern Architecture, London, 2004.
Friedrich, J., “Socrealizm w kuchni. Wstępne rozeznanie problemu badawczego”, in: W kuchni i za stołem. Dystanse i przenikanie kultur, ed. T. Stegner, Gdańsk, 2003.
Friedrich, J., “Nowoczesność w polskim dyskursie architektonicznym: 1945–1949. Wstępne rozpoznanie zagadnienia”, in: Definiowanie modernizmu, eds. P. Marciniak, G. Klause, (Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej, 15), Poznań, 2008, pp. 309–335.
Friedrich, J., “Fakty i pamięć. Obraz Grunwaldu i Krzyżaków w ilustracjach do podręczników szkolnych sprzed czterdziestu lat jako pretekst do zastanowienia się nad kilkoma sprawami”, RYMS. Kwartalnik o książkach dla dzieci i młodzieży, 2011, no. 15, pp. 19–22.
Friedrich, J., “Grunwald i Krzyżacy w ilustracjach polskich czasopism dla dzieci i młodzieży w latach 60. i 70. XX wieku”, Porta Aurea. Rocznik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego, 2011, 10, pp. 198–222.
Friedrich, J., “Tematyka krzyżacka i grunwaldzka w ilustracjach książek beletrystycznych dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945–1989”, Porta Aurea. Rocznik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego, 2017, 16, pp. 162–195.
Gałczyński, K. I., Elektryczne schody, Warsaw, 1950.
Gałczyński, K. I., Wiersze dla dzieci, Warsaw, 1957.
Gellnerowa, D., W mieście, Warsaw, 1961.
Gellnerowa, D., W mieście, Warsaw, 1977.
Gołembowicz, W., Wernerowa, J., Tu i tam podobnie, Warsaw, 1964.
Groński, R. M., Kiedy tramwaje idą spać, Warsaw, 1973.
Gruszczyński, K., Stare Miasto, Warsaw, 1956.
Gutsche, H., Badalska, W., Kasia, Warsaw, 1974.
Gutsche, H., Witaj szkoło, Warsaw, 1974.
Janczarski, Cz., Listy, listy, listy, Warsaw, 1964.
Janczarski, Cz., “Na Żoliborskich Sadach”, Świerszczyk, 1970, no. 37, p. 580.
Janczarski, Cz., Przedszkole na Kole, Warsaw, 1952.
Janczarski, Cz., “Szkoła – pomnik Tysiąclecia”, Płomyczek, 1963, no. 18, p. 485.
Januszewska, H., To Trasa śpiewa, Warsaw, [1950].
Jońca, A., Duży dom, Warsaw, 1982.
Jurjewicz, J., Skarby ziemi, Warsaw, 1956.
Kern, L. J., Proszę słonia, Warsaw, 1964.
Kern, L. J., Proszę słonia, Warsaw, 1967 (2nd edition).
Koszutska, H., Podróże Maćka, Warsaw, 1953 (2nd edition).
Kotarbiński, A., Rozwój urbanistyki i architektury polskiej w latach 1944–1964. Próba charakterystyki krytycznej, Warsaw, 1967.
Kownacka, M., Klocek, Warsaw, 1954.
Kozerska, A., Gospodarstwo Ani i Gosi, Warsaw, 1976.
Kozerska, A., Gospodarstwo Ani i Gosi, Warsaw, 1982 (2nd edition).
Kubiak, T., Warszawskim statkiem, Warsaw, 1974.
Lanota, A., O sześcioletnim Bronku i sześcioletnim planie, Warsaw, 1951.
Laskowski, J., “Warszawski wieżowiec”, Świerszczyk, 1964, no. 17, p. 260.
Leja, M., Chłopiec z wieżowca, Warsaw, 1975.
Liebfeld, A., Opowiadania młodych hutników, Warsaw, 1951.
Łochocka, H., Księżyc nad Warszawą, Warsaw, 1983.
Łochocka, H., “Światła Warszawy”, Świerszczyk, 1970, no. 3, p. 36.
Łochocka, H., “Warszawa”, Świerszczyk-Iskierki, 1954/1955, no. 20, p. 313.
Łochocka, H., “Warszawa”, Świerszczyk, 1965, no. 37, pp. 584–585.
“Malowane domy”, Świerszczyk, 1963, no. 25, p. 394.
Marciniak, P., Konteksty i modernizacje. Studia z dziejów architektury i urbanistyki PRL, Poznań, 2018.
Miś, 1966, no. 5.
Miś, 1966, no. 9.
Mortkowicz-Olczakowa, H., Na budowie, Warsaw, 1952.
Niżyński, M., Soła, Warsaw, 1952.
Oushakine, S. A., The Pedagogy of Images. Depicting Communism for Children, https://www. aseees.org/news-events/aseees-blog-feed/pedagogy-images-depicting-communism-children.
Papuzińska, J., Pims, którego nie ma, Warsaw, 1967.
Pietuszko, R., Wojciechowski, Z., Uważaj!, Warsaw, 1964.
Pisarski, R., Domy, zamki, pałace, Warsaw, 1963.
Pisarski, R., Gliniane koguciki, Warsaw, 1962.
Pisarski, R., “Nowe osiedle”, Płomyczek, 1967, no. 18, p. 521.
Płomyczek, 1962, no. 21.
Płomyczek, 1967, no. 2.
Płomyczek, 1971, no. 2.
Pokorska, K., Ja to powiem, Warsaw, 1969.
Przyrowski, Z., Gdyby dożył pan Ambroży, Warsaw, 1963.
Przyrowski, Z., W krainie jutra, Warsaw, 1966.
Raby, L., “Pleasure or Propaganda? The Role of Children’s Publishing during 1914–1918”, The Journal of Publishing Culture, 2017, vol. 7 (April), http://journalpublishingculture.weebly. com/uploads/1/6/8/4/16842954/raby.pdf.
Rothenstein, J., Inside the Rainbow: Russian Children’s Literature 1920–35. Beautiful Books, Terrible Times, London, 2013.
Rychlicki, Z., Węgiel, Warsaw, 1956.
Schmidt, A., Kinder- und Jugendliteratur im Dritten Reich. Strategien zur Indoktrination des Judenhasses mit Texten und Bildern, Munich, 2005.
Skotnicka, G., Barwy przeszłości. O opowieściach historycznych dla dzieci i młodzieży 1939–1989, Gdańsk, 2008.
“Słoneczne miasta”, Płomyk, 1965, no. 22, p. 675.
Szczerski, A., Cztery nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku, Cracow, 2015.
Szelburg-Zarembina, E., Towarzysze, (n.p.), 1947.
Szolginia, W., A jak Tomku w twoim domku, Warsaw, 1960.
Szolginia, W., “Domy z fabryk”, Płomyk, 1971 no. 5, pp. 143–145.
Szolginia, W., Domy z fabryki, Warsaw, 1963.
Szolginia, W., Domy z fabryki, Warsaw, 1980.
Szolginia, W., Przyroda uczy budować, Warsaw, 1962.
Szolginia, W., Przyroda uczy budować, Warsaw, 1977.
Szolginia, W., “Szklane domy ‘Ściany Wschodniej’”, Płomyczek, 1965, pp. 558–559.
Szolginia, W., Tajemnica rurek w ścianie, Warsaw, 1962.
Szolginia, W., Tajemnica rurek w ścianie, Warsaw, 1978.
Szydłowski, S., Jak zostałem kłapouchem, Warsaw, 1968.
Szydłowski, S., Poeta i źrebię, Warsaw, 1969.
Szymański, J., Książka o mieszkaniu ładnym i wygodnym, Warsaw, 1962.
Szymański, J., Małe mieszkanko, Warsaw, 1966.
Szypowska, M., Panie Janie niech pan wstanie, Warsaw, 1969.
Ścisłowski, W., “Co we Wrocławiu dzieci zachwyca?”, Świerszczyk, 1969, no. 20, p. 313.
Śląski Park Kultury, Katowice, [1959].
Śląski Park Kultury, Katowice, 1963.
Świerszczyk, 1961, no 40.
Świerszczyk, 1963, no. 20.
Świerszczyk, 1964, no. 49.
Świerszczyk, 1968, no. 46.
Świerszczyk, 1969, no. 38.
Świerszczyk-Iskierki, 1952/1953, no. 26.
Świerszczyk-Iskierki, 1953/1954, no. 26.
Świerszczyk-Iskierki, 1953/1954, no. 45.
Świerszczyk-Iskierki, 1954/1955, no. 2.
Świerszczyk-Iskierki, 1954/1955, no. 3.
Świerszczyk-Iskierki, 1954/1955, no. 8.
Świerszczyk-Iskierki, 1954/1955, no. 20.
Świerszczyk-Iskierki, 1955/1956, no. 2.
Świerszczyk-Iskierki, 1955/1956, no. 3.
Świerszczyk-Iskierki, 1955/1956, no. 35.
Świtek, G., Aporie architektury, Warsaw, 2012.
Terlikowska, M., “Kolorowe domy”, Płomyczek, 1960, no. 18, p. 509.
Terlikowska, M., “Piosenka o Nowej Hucie”, Świerszczyk-Iskierki, 1952/1953, no. 5, p. 69.
Terlikowska, M., W pogoni za kwadratem, Warsaw, 1970.
“Warszawa da się lubić”, Płomyk, 1975, no. 17/18, p. 469.
“Warszawa dziś i jutro”, Płomyczek, 1963, no. 1, pp. 14–15.
“Warszawa w nocy”, Płomyczek, 1970, no. 7, pp. 204–205.
“Warszawska Fabryka Domów”, Płomyczek, 1972, no. 18, pp. 546–547.
Wernerowa, J., Isia i chomik, Warsaw, 1971.
Wilkowski, J., Podróż po mapie, Warsaw, 1956.
Witwicki, Z., Warszawa, Warsaw, 1956.
Woodham, J., Twentieth-Century Design, Oxford–New York, 1997.
Żmihorska, C., Tak czy nie, Warsaw, 1967.
Inne artykuły z tego numeru
Table of Contents
- Daniel LibeskindJewish MuseumKabbalahcontemporary architecture
The Kabbalistic Alphabet of Libeskind: The Motif of Letter-shaped Windows in the Design of the Jewish Museum in Berlin
Artur Kamczycki
- gothic revivalsacral architecturenational stylechurch of St. Michael and Florian in WarsawJózef Pius Dziekoński
A Church for the Polish People: On the Contest for the Parochial Church in the Warsaw District of Praga
Jan Nowicki